گزارش از مريم محمد پور:

حضور خرد جمعی در جامعه، مي‌تواند از گسترش فساد و طغيان حكومت‌ها جلوگیری می کند

علی طهماسبی، پژوهشگر دینی، هم زمان با شب های قدر مطابق با سنت دیرینه خود، طی مراسمی که در منزل وی برگزار شد، به ایراد سخن پرداخت.

وی که  در باب «انسان‌شناسی دینی» سخن می‌گفت، با اشاره به طرح موضوع انسان شناسی در حوزه های مختلف فلسفی، روان شناسی و...،  به مفهوم «انسان» در قرآن اشاره کرد و با بیان این مطلب که مفهوم انسان در قرآن با رويكردي روانشناختي طرح شده است و هر جا در قرآن نام انسان آمده از ويژگي‌هاي رواني او ياد شده است. وي ياد آور شد كه معناي «انسان» در متن قرآن فراتر از معناي«آدم» است، انسان از ریشه «انس» به معنی غیر وحشی و الفت پذير است در عين حال دارای ویژگی‌هایی از قبیل ظلوم، جهول، زياده خواه، با عجله، و امثال آن است.

وی با بیان این مطلب که تورات با آفرینش آدم آغاز می‌شود، اظهار داشت: آیات ابتدایی قرآن اما اشاره به آفرینش انسان دارد، انساني كه در روند شكل گيري، از هنگام نطفه تا برومند شدن، از ناتواني به توانايي مي‌رسد. انساني كه وقتي خود را قدرتمند مي‌بيند طغيان مي‌كند.

طهماسبی سپس با اشاره به اینکه «انسان» با همین ویژگی‌های طغیان‌گری كه در ذات خود دارد هنگامي كه به قدرت و حكومت مي‌رسد و حس غنی بودن و توانمند بودن به او دست مي‌دهد، به فساد روي مي‌آورد و یکی از نشانه‌هاي این فساد، تکذیب دین می‌باشد، یعنی آن‌ها که در جذبه قدرت فاسد می‌شوند، به نام دین، دین را تکذیب می‌کنند.

وی با اشاره به داستان فرعون در قرآن که مدعی نگرانی برای دین مردم خود بود، افزود: دین به دو معنا در قرآن به کار رفته است. یکی باورها و عقاید مردم و دیگری به معنای روز جزا به این معنی که در کتاب هستی، نظم و حسابی وجود دارد و قدرتمندان معمولا همین وجود روز حساب را تکذیب کرده و در همان حال که نماز می‌خوانند، اما براي روز حساب اهميتي قايل نيستند و اين هم معناي ديگري از تكذيب دين است.

طهماسبی، ویژگی دیگر «فساد ناشی از قدرت» را، دروغ بستن به خدا عنوان کرد و گفت: دروغ بستن به خدا، نفی وجود خدا نیست بلکه ادعای نیابت از جانب اوست و این همان ترفندی است که بسياري از حاكمان گذشته  از آن استفاده کرده و با طرح مفهوم غیر قرآنی «خلیفه ا...»، مدعی جانشینی خدا بر روی زمین شدند.

طهماسبي، سومین شاخص طغیان انسان پس از رسیدن به قدرت را ترسانیدن مردم خواند و بیان داشت: ترساندن مردم تنها با هدف اطاعت‌پذیری صورت می گیرد و یکی از راه‌های وقوع آن، قطع ارتباط میان مردم  با يكديگر است.

علی طهماسبی پس از تبیین این ویژگی‌ها، پرسشی را با این مضمون طرح کرد که حالا برای کنترل انسانی که پس از رسیدن به قدرت اینچنین طغیان‌گر می‌شود، چه باید کرد؟ و در پاسخ تصریح کرد: در زمان مشروطه براساس الگوهای غربی، تقسیم قدرت برای مهار انسان‌هایی که به قدرت رسیده بودند و طغیان می‌کردند طرح شد، اما وقتی که این تجربه به استبداد رضاخانی انجامید، دانستیم که تقسیم قدرت، اگر چه لازم اما ناکافی است و به نظر می رسد که اکنون نیاز به مبارزه با فرهنگ ارباب رعیتی هم که ریشه‌ي استبداد است داریم و باید این مضمون قرآنی را گسترش دهیم که هر یک از ما انسان بوده و قدرت یادگیری داریم، پس باید رشد کرده و روی پای خود بایستیم.

وی سپس به تاکید قرآن بر روی مسئله «امر به معروف و نهی از منکر» اشاره کرد و با بیان این مطلب که در نهج البلاغه آمده، «برترین جهادها، امر به معروف در مقابل امام جائر است»، عنوان داشت: ما نیازمند نهادهای مستقلی در جامعه هستیم که به نقد قدرت بپردازد و بي‌آنكه خود داعيه‌ي حكومت داشته باشد وظیفه امر به معروف و نهی از منکر را در جامعه برعهده گیرد.

طهماسبی واژه «معروف» را به معنی شناخته شده و «منکر» را به معنای ناشناخته دانست و یاد آور شد: «معروف» یعنی آنچه که خردجمعی بر روی آن اجماع کرده است و به رسميت مي‌شناسد و «منکر» نیز یعنی هرآنچه خرد جمعي آن را نمي‌پذيرد و برنمی تابد، بنا بر این امر به معروف و نهی از منکر به عنوان یک راهکار قرآنی، به معناي حضور خرد جمعي در جامعه است تا از فساد قدرت و حاكميت جلوگیری کند.

این نویسنده و پژوهشگر با بیان این مطلب که در قرآن وظیفه امر به معروف برعهده «امت» و نه «فرد» قرار گرفته، تاکید کرد: اگر در یک جامعه، طبقه متوسط فرهنگی و نخبگان نتوانند نقد قدرت کرده و حکومت را به رعایت حقوق انسانی مردم فرا خوانند، فساد گسترش می‌یابد.

وی با بیان این مطلب که بنا بر آیات قرآن، هر انسانی، کتاب هستی خود را خودش می‌نوسد، گفت: زندگی تنها وقتي ارزشمند است كه آگاهانه و شعورمند باشد و انسان‌ بتواند سرنوشت خویش را آگاهانه رقم بزنند.

علی طهماسبی همچنین در پایان سخنان خود، با اشاره به وقوع تحولات اخیر سیاسی در کشور، چند نكته را توصیه کرد:

1- در شعارها و فعالیت های خود، از واژه «مرگ» برای مخالف استفاده نکنید. حرمت انسان حتی فاسدترین و جلادترین انسان‌ها را پاس داشته و به جای رفتار مبتنی بر عاطفه و هیجان، با اخلاق، تعقل و قانون فعالیت‌های سیاسی را ادامه دهید تا شعار «مرگ بر اين و آن» از فرهنگ جامعه محو شود.

وی با اشاره به داستانی که طی آن امام علی بر سر جنازه های دشمنان خویش بر جان آنان افسوس مي‌خورد و مي‌گريست، افزود: از فاسد شدن انسان های دیگر نباید خوشنود شویم و به یاد آوریم که در تاریخ ما، آرزوي مرگ مخالف و بی‌حرمتی‌ها به انسان باعث شده تا چرخه خشونت و مرگ مدام از طیف‌های مختلف قربانی بگیرد.

2- وی همچنین با اشاره به گفتاری از «مسیح»، بر ضرورت حفظ هوشیاری و درعین حال صداقت و شفافیت تاکید کرد و ادامه داد: فقط سخن از حق گفتن کافی نیست، اراده به حق داشتن مهم‌تر است و از سقوط یک فاسد نباید پنداشت که مخالف او دارای عدالت است چراکه فاسد را بی عدالتی خودش نابود می کند، نه الزاما عدالت مخالف! وی تاکید نمود که خود را برای تغییر پاکیزه نگه دارید و اراده خود را به جاه‌طلبی آلوده نکنید.

3- طهماسبی پرهیز از عجله و صبوری داشتن را یکی دیگر از اصول فعالیت های سیاسی دانست و با تشریح داستان گوساله سامری، عجله را از ریشه «عجل» به معنای «گوساله» دانست و گفت: همچنان که گوساله تنها رشد فیزیکی کرده و از نظر عقلی رشدی ندارد، انسان عجول نیز نمی‌تواند موجب رشد همه‌جانبه جامعه خود شود.

4- نزدیکی قلب‌ها و صبر در برابر مشکلات راه‌هایی برای غلبه بر مصائب است و باید به یاد آورد که در قرآن، آنگاه که بنی اسرائیل در آزار و اذیت فرعونیان قرار داشتند، خداوند توصیه کرد که خانه‌های یکدیگر را قبله قرار دهند و همین که امروز نیز در نماز، می گوییم «السلام علینا» و یا «السلام علیکم»، ریشه در همین لزوم نزدیکی و ارتباط میان قلوب‌ انسان‌ها در یک جامعه دارد.  

گفتنی است که در پایان این جلسه، علی طهماسبی به سئوالات حاضران در رابطه با مسائل مختلف، پاسخ گفت.