به نام  خدا

ضرورت تأسيس دفتر مطالعات شهري دزفول

در دو سال  اخير، در جريان انجام يك پروژه تحقيقات ملي در سطح شهر دزفول ( طرح توانمندسازي و سازماندهي سكونتگاه هاي غيررسمي ) مجريان و مشاوران طرح، از جمله نگارنده ي اين سطور با شروع طرح با مشكلات عديده اي در دستيابي به تحقيقات و آمار و اطلاعات مربوط به حوزه هاي مختلف حيات شهري دزفول مواجه شديم،  ولي ملجأ و كانوني براي پاسخ گويي نمي يافتيم. علاوه بر اين، به عنوان استاد راهنماي پايان نامه هاي دانشجويي، بارها با سردرگمي و سرخوردگي دانشجوياني روبرو بودم كه موضوع تحقيق آن ها بررسي مسايل و مشكلات شهري بود ولي از جانب مسئولان اهميتي به آن ها داده نمي شد وهمكاري لازم به عمل نمي آمد.

اين مسائل باعث شد كه به اتفاق دوستان پژوهشگر به اين نتيجه برسيم كه اشكال كار، در  فقدان يك مركز اطلاعاتي -  پژوهشي در سطح شهر و تحت نظارت شهرداري ( يا فرمانداري ) است. اين موضوع به انحاء مختلف و در موقعيت هاي گوناگون با مديران و مسئولان محترم شهري به ويژه نماينده ي مجلس شوراي اسلامي،  اعضاي شوراي اسلامي شهر دزفول، فرماندار و شهردار، در ميان گذاشته شد اما متأسفانه علي رغم تأكيد بر ضرورت تأسيس چنين دفتري از جانب ما و استقبال اوليه و ظاهري از جانب آن ها ، اراده اي در جهت تأسيس آن شكل نگرفت. اكنون در اين راستا ، تلاش مي كنم برخي از وجوه اهميت و ضرورت تأسيس دفتر مطالعات شهري را در ذيل متذكر شوم تا شايد انگيزه و اراده اي بر تأسيس چنين دفتري در بين دلسوزان و مسئولان شهري شكل بگيرد:

1- امروزه قريب به اتفاق دست اندركاران امور جامعه بر جايگزيني مديريت علمي به جاي مديريت سليقه اي اذعان دارند ( حتي كساني كه عملاً چنين مديريتي را به كار نمي گيرند ). اما مديريت علمي مبتني است بر پژوهش هاي علمي مستمر و سيستماتيك، تا از اين رهگذر، مديران بتوانند با آگاهي دقيق از وضع موجود، برنامه ريزي هاي لازم را براي وصول به وضع مطلوب طراحي كنند. بديهي است براي نيل به چنين مقصودي در سطح مديريت شهري، تمركز پژوهش هاي مورد نياز در حوزه ها و سطوح مختلف مسائل شهر و پيرامون آن در يك دفتر مطالعات شهري ضروري است.

2 - در حال حاضر به دليل عدم اطلاع پژوهشگران و دانشجويان از مطالعات ديگر محققان، بسياري از موضوعات به صورت تكراري انجام مي شود.در حاليكه صرفه جويي در هزينه و زمان از يك سو و پيشرفت تحقيقات به صورت تراكمي و تكاملي از سوي ديگر، ايجاب مي كند از دوباره كاري جلوگيري به عمل آيد. پژوهشگران بعدي بايد كار را از جايي شروع كنند و ادامه دهند كه ديگران به اتمام رسانده اند.

3- وجود يك مركز پژوهشي و مطالعاتي در سطح شهر، ضمن تمركز بخشيدن به تحقيقات مورد نياز و نحوه ي عملياتي كردن آن ها، مي تواند به صورت يك « بانك اطلاعاتي »، ارتباطي مستمر ميان نهادها، ارگان ها و ادارات مختلف و دفتر مطالعات شهري بوجود آورد. اعلام نيازها به دفتر به صورت ورودي وپاسخ به آن ها ( بعد از فرآيند تحقيق ) به صورت خروجي و بازخورد آن با محيط، يك چرخه ي دائمي و « به روز شده » از موضوعات و مسائل شهري شكل خواهد داد كه هميشه آماده ي اطلاع رساني دقيق و علمي به مديران و مسئولان شهري خواهد بود.

4- دفتر مي تواند پژوهش هاي خود را در حوزه هاي مختلف اجتماعي، اقتصادي، فرهگي، سياسي، تاريخي، جمعيتي و عمراني متمركز كند و از تحقيقات پراكنده و تك بعدي جلوگيري به عمل آورد. نگاهي « كل نگر » به مسائل شهري از خنثي كردن طرح ها و برنامه هاي يك حوزه توسط حوزه ي ديگر جلوگيري به عمل خواهد آورد.

5- در وضعيت فعلي، تا اندازه ي زيادي ميزان عملياتي كردن، اجرا و بازدهي طرح ها و برنامه هاي شهري، وابسته به شخصيت، فعاليت ها و سليقه هاي فردي مسئولان شهري است و با آمد و رفت مسئولان، طرح ها و برنامه ها دچار قبض و بسط مي شوند. دفتر مطالعات شهري مي  تواند با ارائه ي خدمات مشاوره اي، طرح ها و برنامه هاي شهري را از فرد محوري به برنامه محوري تبديل كند.

6- دفتر مي تواند با تمركز بر تحقيقات و مطالعات علمي، به كانوني براي جذب پژوهشگران مختلف ( اعم از بومي و غير بومي ) تبديل شود. اين امر باعث تعميق و علمي تر شدن تحقيقات خواهد شد. به علاوه از سرگرداني و سردرگمي پژوهشگران در ميان ادارات، ارگان ها و نهادهاي مختلف جلوگيري به عمل خواهد آورد.

7-  دفتر مي تواند از طرح ها و برنامه هاي موفق اجرا شده در ديگر شهرها ( اعم از داخلي و خارجي )  ازطريق ارتباط مستمر  با شهرداري ها و مؤسسات مجري آن طرح ها استفاده نمايد.

 در پايان متذكر مي شود كه موفقيت دفتر مطالعات شهري وابسته به شرايطي است:

اول، تمركز بر پژوهش هاي علمي، فارغ از جهت گيري ها و مواضع سياسي وجناحي؛

دوم، اهميت دادن و ايمان آوردن مسئولان به اين كه پژوهش هاي علمي، صرفاً كارهايي آكادميك و تئوريك نيستند ( كه در نهايت به درد خاك خوردن در قفسه هاي كتابخانه ها ويا بايگاني ها مي خورند ) بلكه زير بناي هرگونه طرح و برنامه شهري هستند؛

سوم، تأمين بودجه و مكان مناسب ( كه البته در مقايسه با ساير هزينه ها بسيار ناچيز خواهد بود ) براي تأسيس دفتر و ادامه ي كار آن، همچنين پشتيباني مسئولان و مديران درجه يك شهري از دفتر و حذف نگاه تزييني و تشريفاتي به آن، بسيار حائز اهميت خواهد بود؛و بالاخره، دعوت و بكارگيري افراد متخصص، متعهد، دلسوز، كارآمد و علاقه مند به شهر دزفول و پيشرفت آن از اهم شرايطي است كه موفقيت و كارآيي دفتر را تضمين مي كند.

محمد رضا ايران منش