1- پروژه چشم انداز جمعيتي و نياز سنجي شهرستان دزفول

و بررسي روند آسيب‏هاي اجتماعي آن

 اين پروژه كه از تعداد طرحهايي، بصورت زير شاخه و زير مجموعه خود، تشكيل يافته است، قصد دارد تا بصورت گسترده، وضعيت آسيب‏هاي اجتماعي و شكافهاي فعال و آنوميك شهرستان را مورد شناسائي و تجزيه و تحليل و تبيين علمي و جامعه شناسانه قرار دهد چرا كه«شهرستان دزفول» و جمعيت قريب به نيم ميليوني و رو به فزايندة آن، در حين افزوده شدن و حجيم گشتن با آسيب‏ها و ناهنجاريهاي خاص شهرهاي متوسط و بزرگ روبرو است اين آسيب‏ها ناگزيز توسعه شهري‏اند، اما درك واقعبينانه و علمي ـ نه كوچك نمايي و كتمان و نه مبالغه و بزرگ نمايي ـ توان كنترل و مديريت آنها را براي مديران توسعه شهري و علاقمندان رفاه و سلامت جامعه به ارمغان مي‏آورد و پويايي و رشد جامعه را شكل مي‏دهد. اما بي ‏توجه اي و نداشتن تبيين درست علمي از اين آسيب‏ها و ناهنجاريها نه تنها مُخل اين روند مي‏گردد بلكه امكان شكل گرفتن مسائل اجتماعي گرداگرد اين آسيب‏ها و نهايتاً تبديل مسأله ‏هاي اجتماعي به بحرانهاي اجتماعي دور از ذهن نمي‏باشد.    زيرا راه بلند تبديل و رشد آسيب‏ها به مسئله ‏هاي اجتماعي و سپس به بحرانها و پرتگاه‏هاي خطر خيز جامعه جزء كوتاهي درديدباني و آسيب شناسي نقادانه و كارشناسانه آنها نيست!

 شهرستان دزفول كه يكي از شهرهاي بزرگ استان خوزستان است پيوسته در دو سر طيف  «فرصت» و «تهديد» قرار داشته است، وضعيت جغرافيايي منطقه و زمينهاي پر محصول و آب فراوارن و ساختار فرهنگي مناسب ـ نسبت به ديگر شهرهاي استان ـ پتانسيل ‏هاي مثبت و فرصتهاي بالايي را براي رشد و توسعه و حتي جهش اقتصادي و فرهنگي وي در اين منطقه مهيا نموده و از طرفي همين توانايي‏ها و مزيت‏ها، خود عامل مشوق مهاجرت وسيع و سرازير شدن عشاير به اين منطقه بوده اما ناتوانايي در جذب و نبودن ساختارهاي قوي شهري ـ كه ستون بناي شهريت و شهروندي شهر مي‏باشند اين پديده را به تهديدي جدي و خطرساز تبديل نموده و شهر دزفول را آماده و بستر حاشيه ‏نشيني مفرط و ستيزه‏ هاي فرهنگي و قومي و نقصان امنيت شهري و وفور قانون گريزي نموده است.

بنابراين براي توسعه و مديريت شهري در ابعاد گوناگون آن، فرمانداري و مديريت‏هاي تابعه شهري، نهاد نمايندگي مردم دزفول در مجلس شوراي اسلامي و نيز شوراي شهر و شهرداري ـ كه همگي راهبر و اتخاذ كنندة تصميم‏هاي استراتژيك شهري منطق ه‏اي مي‏باشند، گام اول آنست كه بدانيم كجا ايستاده ايم؟ بي‏توجه به اين مهم، و نداشتن افق و چشم انداز مناسبي از وضعيت موجود شهرستان، گام برداشتن در تاريكي است! لذا اولين گام و مرحله، طرح توصيفي و چشم انداز كلي جمعيتي و ساختار سني شهرستان دزفول و حومه و نيازسنجي آن مي‏باشد اين طرح كه در چشم انداز پنج ساله و تا سال 1390 مي‏تواند تهيه گردد رشد و روند جمعيت شهري و هرم سني جنسيتي جمعيت شهرستان را در اين فاصله مورد بررسي و آناليز قرار مي‏دهد و امكان نيازسنجي را براي مديريت شهري و توسعه كالبدي در حيطه ‏هاي مختلف آموزشي ـ دبستان تا دانشگاهي؛ بهداشتي؛ تفريحي؛ خدماتي و زير بنايي  شكل داده و مورد پژوهش قرار خواهد داد.

همچنين در اين طرح با عطف توجه‏ به نيروي كار و جمعيت فعال شهرستان و برشهاي سني و جنسي و تحصيلي آن، وضعيت بازار كار و ميزان عرضه و پتانسيل تقاضا و جذب نيروي كار را در منطقه در اين حيطه زماني مورد بررسي و كاوش قرار خواهد گرفت.

 فاز دوم و تكميلي فاز اول اين طرح، ارائه چشم اندازي جامع از آسيب‏هاي اجتماعي و شكافهاي فعال  ناهنجاري و آنومي شهرستان دزفول و حومه و روند رو به رشد آنها مي‏باشد. بر اين اساس فاز دوم طرح عبارت خواهد بود از:

1ـ بررسي و ضعيت اعتياد و مواد مخدر در شهرستان دزفول و عوامل موثر و رشد دهنده آن .

2ـ بررسي و ضعيت حاشيه نشيني در شهرستان دزفول و آسيب‏هاي اجتماعي وابسته به آن از جمله ناهماهنگي‏ها و ستيزگي‏هاي فرهنگي ميان اهالي بومي و غير بومي و تضاد فرهنگي ناشي از آن.

3ـ بررسي جرم و جنايت و پرخاشگري در شهرستان و عوامل مولدة آن در منطقه با عطف توجه به ضريب امنيت شهري و شهروندان در شهرستان.

4ـ بررسي پديده خودكشي و انواع آن در شهرستان دزفول و تحليل و تعليل عوامل و علتهاي آن.

5ـ بررسي توصيفي و علّي پديده روسپيگري، كودكان خياباني و دختران فراري در حيطه شهرستان و عوامل موثر در شكل‏يابي و گسترش اين پديده.

6ـ بررسي جرائم مالي و اقتصادي و سرقت در شهرستان دزفول و عوامل موثر آن و نيز بررسي ضريب امنيت شهري.

7ـ بررسي پديده طلاق و از هم گسيختگي خانوادگي در شهرستان در دزفول و عوامل موجبة اين آسيب اجتماعي.

8- بررسي زيست بوم و محيط زيست شهري شهرستان دزفول و تهديدها و آسيب‏ هاي پيش روي آن.

بررسي توصيفي و علمي اين آسيب‏ها و معضلات اجتماعي، امكان سنجي درستي به مسئولان شهري مي‏دهد تا ابتدا نقاط خطر خيز و كانونهاي ناهنجاري را در شهرستان كشف و شناسايي نمايند و سپس با راهكارهاي علمي و توصيه ‏هاي برآمده از اين تحقيقات به بازسازي و ترميم آن آسيب‏ها دست بگشايند.

  اين پروژه همانطور كه ملاحظه شده از چندين طرح ديگر تشكيل شده كه به دنبال هم و برخي به صورت موازي قابل اجرا و پيگيري‏اند و به همين منظور مؤسسه پژوهشي فرهنگي  «گفتگوي انديشه دزفول» آمادگي دارد تا با به كار گرفتن كادر مجرب و گروه‏هاي كاري و كارگاهي و ياري گرفتن از اساتيد و كارشناسان در اين حيطه و بخش مبادرت به اين امر نمايد.

  زمان اجرا اين پروژه يك سال مي‏باشد كه در صورت لزوم و نياز قابل تمديد است.

 هر طرح به لحاظ حيطه كاري نياز دارد تا براي كسب اطلاعات و استخراج آمار و مطالعه اوليه و اسنادي خود با ادارات ذيربط مكاتبه و ارتباط فعال برقرار نمايد و بدون چنين ارتباطي مطمئناً امكان شروع چنين طرح و پروژه‏اي محال و دور از دسترس خواهد بود و لذا كمك و مساعدت جدي اداره‏ها و سازمان هاي ذيربط را در اين پروژه مي‏طلبد و شرط لازم آن است!

 طرحهاي پژوهشي مذكور براي اجراي خود نياز به كار پژوهشي و جمع‏آموري اطلاعات بصورت اسنادي دارند و نيز به كار ميداني و حضور در منطقه و يا مصاحبه و بكارگيري پرسشنامه و نيز پردازش و آناليز اطلاعات و تبيين روابط متغيرهاي مورد توجه و نهايتاً مراحلي كه به آماده شدن و ارائه نتايج و توصيه ‏هاي تحقيق مي‏انجامد. كه تمامي فعاليتهاي ذكر شده براي اجراي هر طرح تحقيقاتي مورد نياز و ضروري است كه در فاصله زماني معين قابل پيگيري مي‏باشد.

 حق الزحمه تمامي طرح پروژه كه از مجموع فعاليتها و حق التحقيق مجري يا مجريان و حق الزحمه ساير همكاران و كارشناسان و نيز هزينه‏هاي متفرقه كه شامل هزينه تايپ و تكثير اوراق پرسشنامه و تهيه كتب و نشريات و سفرهاي درون شهري و يا برون شهري مي‏باشند. در برآورد اوليه مبلغي معادل......................... ريال مي‏باشد ـ طرح نياز سنجي چشم انداز پنج ساله شهرستان و هشت طرح فاز دوم بررسي آسيب‏هاي اجتماعي شهرستان ـ كه در صورت توافق كلي و اوليه مي‏توان ريز هزينه ‏ها و جداول هر طرح را ارائه نمود مورد توجه قرار داد.

 2ـ پروژه ثبت تاريخ شفاهي شهرستان دزفول

  اين پروژه قصد دارد تا تاريخ اجتماعي سياسي و فرهنگي شهرستان دزفول را به صورت گفتگوهاي شفاهي تهيه و تدوين نمايد. هدف از اين طرح كلان و بزرگ حفظ و تدوين تاريخ شهر در يكصد ساله اخير بصورت گفتگو و ديالوگ با معمرين و سالخوردگان شهر است چرا كه هر كدام از اين افراد گنجينه‏اي نفيس و مملو از خاطرات و تجربيات زنده‏اند كه تاريخي از مفاهيم و فرهنگ بومي و محلي اين خطه را با خود حمل مي‏كنند و به همراه دارند. تاريخ و گنجينه ‏اي كه هر لحظه در آسيب زوال و فراموشي بواسطه از ميان رفتن و درگذشت اين افراد است و از طرفي اين تاريخ شفاهي مي‏تواند بستر ارزشمندي براي تحقيق و تفحص در روانشناسي اجتماعي، مردم شناسي و تاريخ تحولات سياسي اجتماعي استان و در سطح كلانتر كشوري باشد لذا حيطه‏ هايي كه مي‏تواند محل بررسي و گفتگو و ثبت گردند موارد زير مي‏باشند.

 درآمدن و شكل‏گيري انقلاب مشروطيت (1284 شمسي)، آمدن مظاهر تمدن و تجدد در شهر و واكنش‏هاي مردمي، تاريخ سياسي اجتماعي شهر در دوره پهلوي اول، جنگ جهاني دوم و حضور خارجي‏ها و اتباع ديگر كشورها و متفقين ـ سال وبايي و شيوع همگاني تيفوس و وبا و تراخم در شهر ـ وضعيت طبقاتي و دسته‏ بنديهاي اجتماعي و اقشار مردم در دوره‏هاي متعدد، ملي شدن صنعت نفت و تحولات احزاب  در قبل از كودتاي 28 مرداد 1332 و …

  و همچنين آداب و رسوم و عقايد اجتماعي و ديني مردم كه در گذر زمان تغيير يافته‏اند و نيز نوع نگاهي كه مردم به مسائل و مراسم و زندگي در گذشته داشته‏ اند و اينك جز خاطره‏اي محو و دور در سينه‏ هاي سالخوردگاني است كه همگي مي‏تواند روانشناسي قومي شهر و مردم دزفول را رقم بزند و منعكس نمايد. تمامي اين موارد ضروري است كه در يك پروژه كلان و بزرگ تاريخ شفاهي شهرستان دزفول گرد آيد و در مجلداتي مكتوب و به زيور طبع آراسته شوند. اين پروژه كه بي‏شك به تعداد بالايي از محققين و علاقمندان براي تهيه و آماده سازي آن نياز  دارد مي‏تواند در چند فاز و دوره زماني و با بخش‏بندي‏ها و تقسيمات دوره‏اي و موضوعي خاص خود آغاز به كار نمايد و موجب غني‏تر شدن فرهنگ منطقه و جامعه امروزمان گردد.

بر اين اساس پروژه ثبت تاريخ شفاهي دزفول را مي‏توان به سه بخش تقسيم بندي نمود كه عبارت خواهند بود از:

الف) تاريخ سياسي دزفول

1ـ مشروطيت در دزفول

2ـ كودتاي رضاشاه و وقايع پيرامون آن در منطقه دزفول همچون شيخ خزعل و حكام محلي و خوانين و …

3ـ دوران سياسي پهلوي اول و آمدن مظاهر تجدد در شهرستان و ...

4ـ دوران شهريور 1320 و اشغال ايران و حضور خارجي‏ها در شهر و …

5ـ دوران نهضت ملي نفت و حضور احزاب در شهر تا كودتاي 28 مرداد 32.

6ـ دهة چهل و دوران اصلاحات ارضي و آثار آن در تغيير بافت ارباب رعيتي و منازعه ‏هاي پيرامون آن در شهر دزفول.

7ـ نحوه آرايش احزاب، انجمن‏ ها و نمايندگان در اولين رأي گيري‏ها و ميزان دخالت مردم در عرصه سياسي شهر كه مي‏تواند تا شكل‏ گيري انقلاب اسلامي و سپس آغاز جنگ عراق ادامه پيدا كند.

ب: تاريخ اجتماعي دزفول

1ـ وضعيت طبقات اجتماعي و نحوة معيشت و قشربندي اجتماعي و روابط مالك رعيتي در امتداد دوره‏هاي مذكور.

2ـ اخلاقيات و مناسبات اجتماعي برآمده از بافت طبقاتي جامعه دزفول.

3ـ نگاهي به زيست و زندگي روحانيون ـ تجارـ رعيّت ـ نوكرـ سادات ـ خوانين.

4ـ جايگاه زنان در زندگي و مناسبات اجتماعي.

5ـ آمدن مظاهر تجدد و نحوه واكنش مردم به آنها از جمله بهداشت/ مدرسه/ خيابان‏كشي، ادارات، نظام وظيفه و اجباري / ثبت احوال و نظميه و شهرباني و دادگستري و قونسول خانه انگليس/ سينما/….

6ـ صنعت و صنايع اوليه در دزفول؛ اولين كارخانه برق و كارخانه پنبه‏ريسي، تكنولوژي قديم آب رساني و قناتها در گذشته و آسيابهاي آبي و …

7ـ كشاورزي و نحوه كشت و كار مردم بر زمين.

 ج ـ بخش فرهنگ و تاريخ عقايد عامه شهر دزفول.

1ـ روزها و اعياد و عزاداري و جشن‏ها در دزفول.

2ـ نحوه مراسم تولد و عروسي و مرگ در استمرار تاريخي آن و سير تطوري رفتار و مناسك ديني/ عاشورا و محرم/ نذر/ اوقاف/ حاجي و كربلايي و مشهدي شدن، قبرستانها و مكانهاي مقدس شهر.

3ـ سرگرمي‏هاي عمومي و مكانهاي آنها در قديم و گذر زمان و نحوة طبخ آن.

4ـ ادبيات داستاني و قصه‏ ها و افسانه ‏ها و متل‏ ها و مثل‏  ها.

5ـ عادات و خلق و خوي و خوب‏ها و بدها و مباني ارزشي دزفولي‏ ها/ ترس ها / اميدها

6ـ لباسها و پوشش مردانه و زنانه و تغيير آن در سير تاريخي قبل از پهلوي‏ها و بعد از آن.

7ـ جغرافياي اوليه دزفول ـ محله ‏ها، مكانها ـ چگونگي تقسيم بندي كار وحرف شغلي.

طول اين پروژه زماني برابر يك سال و نيم ـ در صورت نياز قابل تمديد مي‏باشد ـ كه شامل هزار ساعت گفتگوي ضبط شده در حداقل پانصد جلسه و نشست دو ساعتي و يا بيشتر خواهد بود.از اين تعداد ساعت مصاحبه با انتخاب مجريان و محققين مؤسسه، صد ساعت از گفتگوها از نوار كاست پياده خواهد شد كه مجدداً با توجه به انتخاب دقيق‏تر و تايپ آنها و بررسي دوباره مصاحبه‏ها، سه جلد در سه بخش ذكر شده بالا آماده چاپ خواهد شد اين سه جلد كه به نوعي گزارشي بسيار مجمل از اين پروژه خواهد بود توسط خود مؤسسه در تيراژ هزار و پانصد عدد با هزينه‏ اعلام شده در آن هنگام چاپ و نشر خواهد يافت كه در پايان يك نسخه به همراه كاست‏ها و بسته ‏هاي نرم ‏افزاري مصاحبه شده تحويل كارفرما خواهد گرديد.    هزينه‏اي كه براي اين پروژه در نظر گرفته شده كه حاصل هزار ساعت ضبط و مصاحبه وهمچنين حق‏الزحمه مصاحبه شونده و مصاحبه كننده ‏ها و نيز هزينه پياده كردن و تايپ صفحات پياده شده هر نوار و ويراستاري مجموعه و حق‏التحقيق پژوهشگران و مجريان مي‏باشد برابر .................... مي‏باشد كه در صورت توافق كلي و اوليه مي‏توان ريز هزينه ‏ها و جدول دست مزدهاي اين طرح را ارئه نمود و مورد توجه قرار داد.

                                                                   از همكاري و حسن توجه شما تشكر داريم.

             مؤسسه پژوهشي گفتگوي انديشه دزفول